DE MIDDELEEUWEN OLDAMBT EN DE CLEYNE HORTUS

Spreekwoorden en uitspraken

ordeloze wol

In middeleeuwse sproken en rijmspreuken is een onderliggend patroon te lezen over met name onrechtvaardigheid. In elke samenleving vinden gevoelens en emoties, die behoren bij rechtvaardigheidsbeleving, een eigen weg. Dat geldt ook voor de beleving van onrechtvaardigheid, die onder andere voort kan komen uit een te sterke sociale controle in het dagelijks leven. Een te sterke sociale controle, anders dan een gezonde en regulerende sociale controle, werd in de Middeleeuwen niet gewaardeerd. Zoveel is wel duidelijk. In onze moderne samenleving is echter de werking van sociale controle dusdanig veranderd, dat wij ons afvragen of dat nog wel een natuurlijk verloop heeft. En in met name de grote steden is van de dagelijkse sociale controle hoegenaamd geen sprake meer. Daar haast men zich voort via afgezonderde wegen, niet meer bewust van hetgeen wordt voorbijgelopen. Maar goede en zinvolle sociale controle is volgens ons een belangrijke basis, waarop een gezonde samenleving zich kan ontwikkelen. Het dient als het ware mee te lopen in het dagelijks leven en in het voorbijgaan. Het maakt natuurlijke verbondenheid mogelijk. De mens is en blijft een sociaal wezen. Het bevordert een goede en betrokken communicatie en dat niet alleen binnen familiebanden, maar ook daarbuiten in de naaste omgeving. Wij denken dat er in de Middeleeuwen sprake was van een grotere betrokkenheid tussen de mensen, ondanks bepaalde sociale misstanden waaraan in de geschiedenisboeken overigens bovenmatige aandacht wordt gegeven. Wij denken eveneens dat men de wijze waarop in onze Moderne Tijd over het algemeen wordt gecommuniceerd meestal niet natuurlijk zou hebben gevonden. Wij vinden dat zelf ook.

Hoe minder sociale controle, hoe individualistischer men wordt, hoe minder samenhang in de maatschappelijke orde en hoe minder solidariteit er over zal blijven, maar ook hoe groter de kans dat er zich krachten in de samenleving ontwikkelen van op algemeenheden terugvallende radicaliseringen in het dagelijks leven en in het politieke landschap. Er is namelijk geen dieperliggende samenhang meer die gebaseerd is op een solide normen- en waardensysteem. Dat onderliggende normen- en waardensysteem is met zoveel woorden te beschouwen als centraal gezag binnen het sociale leven, waaruit een gezonde sociale controle en het elkaar tot de orde kunnen en durven roepen op een natuurlijke wijze voortvloeien. Als een gezamenlijk gedragen waarden- en normensysteem met een gezonde maatschappelijke sociale controle er niet is ontstaat als vanzelf chaos.

De volgende rijmspreuk spreekt over onrechtvaardigheid, in dit geval door kerkelijk gezag. Het maakt duidelijk hoe onrechtvaardig het is om alleen het eigen leven in het middelpunt van de aandacht te plaatsen en het leven van de ander daarbij volledig te vergeten:

Het Roomse rijk is er bedreven op uit,
De wereld in ordeloosheid te laten,
Ze zien de echte noden van de schapen niet,
Zolang als men de wol stuurt.


Bovenstaande tekst vindt haar basis in het boek tijdgeest in de middeleeuwen, met de ondertitel over (stille) communicatie, kleding en de ideale mens. Dat is het zevende boek uit de twaalfdelige serie vore ene maeltijt met smakelijcheit. Deze serie wordt door ons in 2024/2025 uitgegeven. Zie voor verdere informatie het hoofdstuk BOEKEN van deze website.

AFBEELDING

1. Een herderin samen met haar schapenkudde, miniatuur uit het boek Le Livre de la pastoure, verschillende werken van Christine de Pizan of het Boek van de koningin, manuscript van omstreeks 1410, koninkrijk Frankrijk
Getty Museum